Alle blogs
    Levende netwerkenFriso Coumou

    Een community opbouwen tussen organisaties: waar begin je?

    Een community opbouwen tussen organisaties begint anders dan bij een merk of online groep. Zes dingen die in de eerste maanden tellen, van een kleine groep tot het moment om afspraken te maken.

    Vlak icoon van een kampvuur in wit op een teal achtergrond, als beeld voor mensen die zich verzamelen rond iets wat ze delen

    Als je zoekt hoe je een community opzet, vind je vooral informatie over communities rondom merken en online groepen. Ze gaan over content plannen en een platform kiezen. In een netwerk van organisaties draait het in het begin om andere dingen. Een gemeente, een paar ondernemers, een kennisinstelling en een bewonersgroep hebben weinig aan een contentkalender zolang ze elkaar nog niet vertrouwen. Zo'n community begint bij een handvol mensen die merken dat ze hetzelfde zien en daar samen iets mee willen.

    In de eerste maanden draait het om zes dingen:

    1. Begin klein en neem de tijd voor elkaars verhaal
    2. Begin bij een vraag die anderen herkennen
    3. Vraag wie er nog ontbreekt
    4. Laat deelnemers elkaar om hulp vragen
    5. Maak afspraken zodra de groep verder wil
    6. Kies het platform pas daarna

    Hieronder loop ik ze een voor een langs.

    1. Begin klein en neem de tijd voor elkaars verhaal

    In mijn werk met netwerken zie ik dat bijna elke samenwerking begint bij iemand die ergens in zijn eentje mee rondloopt. Een gesprek dat blijft hangen, of een overleg waarna je denkt dat het zo niet verder kan. Op een gegeven moment leg je het voor aan een ander, en die zegt: dat zie ik ook. Daarmee begint de initiatiefgroep, de eerste fase van het groeimodel.

    Zo'n groep is klein, meestal drie tot acht mensen. Ze vinden elkaar via een of twee mensen die de anderen kennen en aanvoelen wie ervoor openstaat. Er is nog geen contract en geen mandaat. De groep bestaat dankzij persoonlijke relaties en een gedeeld gevoel van urgentie, en dat maakt haar kwetsbaar. Als de twee mensen die de groep bij elkaar houden afhaken, valt zo'n groep meestal gewoon stil. Er komen steeds minder mensen en op een gegeven moment plant niemand meer een volgende bijeenkomst.

    Hoe je in deze fase bij elkaar komt, is minstens zo belangrijk als wie er aan tafel zit. De verleiding is groot om in de eerste bijeenkomst al oplossingen te bespreken. Het werkt beter om eerst de tijd te nemen om elkaar te vertellen wat je bezighoudt: waar je tegenaan loopt, wat je zorgen baart en waarom je erbij bent. Neem een beleidsadviseur die haar collega's uitnodigde zonder agenda, met alleen de vraag wat er eigenlijk speelde. Pas toen iedereen zijn verhaal had kunnen doen, kwamen de eerste ideeën op tafel. Uit die gesprekken groeide een netwerk rond armoede en bestaanszekerheid dat jaren later nog actief was.

    2. Begin bij een vraag die anderen herkennen

    Als je een community wilt opzetten, wil je vaak snel weten wie er moet aanschuiven. Mensen sluiten zich aan bij iets wat ze herkennen: een zorg die ze delen, of anderen die er net zo over denken.

    De eerste formulering van de vraag is bovendien meestal te smal. De Betuwse Fruitmotor, eind 2016 opgericht als coöperatie, begon met de vraag wat je doet met fruit dat de supermarkt niet wil hebben, omdat het te krom, te klein of gevlekt is. Naarmate de initiatiefnemers verder keken, verschoof die vraag. Het ging ook over een voedselsysteem dat telers uitknijpt, over een landschap dat zijn biodiversiteit verliest en over wie er in de regio eigenlijk van het land leeft. Pas toen kwamen partners in beeld die bij het restfruit nooit waren aangeschoven.

    3. Vraag wie er nog ontbreekt

    Stel in de eerste gesprekken ook de vraag wie er nog ontbreekt. De mensen die de gevolgen van een vraagstuk het sterkst voelen, worden vaak het laatst uitgenodigd. Een bewonersgroep of een kleine ondernemer heeft overdag minder tijd voor overleg. Als zij ontbreken, mist de groep kennis die ze later nodig heeft.

    De samenstelling van de eerste groep bepaalt ook welke vragen vanzelf gesteld worden en welke blinde vlekken pas veel later opvallen. Een eenvoudige gewoonte helpt: vraag aan het eind van elke bijeenkomst wie er de volgende keer bij zou moeten zijn, en wie die persoon kent.

    4. Laat deelnemers elkaar om hulp vragen

    Vertrouwen tussen mensen uit verschillende organisaties groeit vooral als ze iets van hun eigen werk laten zien en de ander daar iets over mag zeggen. Een ondernemer die vertelt waar ze vastloopt met een vergunning, of een beleidsmedewerker die laat zien hoe een subsidieregeling in de praktijk uitpakt: zulke momenten maken het makkelijker om de volgende keer zelf om hulp te vragen.

    Wat we uit onderzoek weten over de eerste maanden

    Dat dit werkt, laat een onderzoek van Kallio en Halverson (2020) zien. Zij volgden 21 leraren van vijf Amerikaanse scholen en tien onderzoekers, die drie maanden samen werkten aan één praktische vraag: hoe voer je een goed gesprek met een leerling? Bij de start kenden de leraren van verschillende scholen elkaar nauwelijks. Daarom zetten de organisatoren ze in vaste groepjes met collega's van andere scholen. Op de eerste dag liet iedereen een filmpje zien van een gesprek in de eigen klas, en de anderen mochten alleen beschrijven wat ze zagen, nog zonder tips. Later probeerden ze in tweetallen elkaars aanpak uit in hun eigen klas.

    Na drie maanden noemde iedere leraar minstens drie mensen van andere scholen van wie hij veel had geleerd. Meer dan de helft vond juist dat contact het waardevolste van het hele traject. De organisatoren waren intussen naar de zijlijn geschoven, want de leraren zochten elkaar zelf op. Het gaat om één groep in het onderwijs en een korte periode, dus je kunt niet zeggen dat het overal zo werkt. Het laat wel goed zien dat je de eerste ontmoetingen zo kunt inrichten dat mensen elkaar leren kennen via het werk zelf.

    Twee dingen kun je hieruit overnemen. Houd de groepjes een tijd gelijk, zodat mensen elkaar vaker zien. En geef de groep iets concreets om samen te maken of uit te proberen, hoe klein ook. Een werkvorm zoals het kennismakingsspel voor netwerken helpt om het eerste gesprek op gang te brengen.

    Voor de initiatiefnemers zelf vraagt dat een stap terug, net als bij de organisatoren in het onderzoek. Dat past bij de rol die ik beschrijf in het artikel over wat een communitymanager in een netwerk doet: eerst verbinden, en daarna steeds minder nodig zijn.

    5. Maak afspraken zodra de groep verder wil

    In deze fase kun je makkelijk blijven hangen in goede gesprekken. Iedereen voelt zich gehoord, maar er gebeurt verder niets.

    Je merkt het meestal goed wanneer de groep verder wil. Mensen willen weten wie wat doet en of de anderen er echt voor gaan. Dan is het tijd voor een kernteam: een groep van ongeveer vijf tot twaalf mensen die keuzes durft te maken en taken verdeelt. In zo'n team zijn drie kwaliteiten nodig. Iemand houdt de beweging gaande als het stilvalt, iemand verzorgt de relaties en merkt wie afhaakt, en iemand blijft vragen of de groep nog doet waarvoor ze bij elkaar kwam. Het werkt beter als die kwaliteiten over meerdere mensen verdeeld zijn. Bij de Betuwse Fruitmotor was dat vanaf het begin zo. Toen een van de oprichters in april 2018 overleed, konden anderen het werk voortzetten en groeide de coöperatie verder.

    Maak ook afspraken over het ritme, zoals hoe vaak je elkaar ziet en waar je vastlegt wat er besproken is. Op de pagina over communitymanagement staat meer over hoe je zo'n ritme volhoudt als de groep groter wordt. Voor de afspraken zelf is er de werkvorm samenwerkingsafspraken maken.

    6. Kies het platform pas daarna

    Een community tussen organisaties draait op ontmoetingen tussen mensen. De leraren in het onderzoek kwamen vier zaterdagen bij elkaar op een van de scholen, en daar groeide het vertrouwen. Een online omgeving is vooral waardevol in de weken tussen die ontmoetingen: om informatie te blijven delen, elkaar iets te vragen en verder te praten over wat er besproken is.

    Veel stappenplannen voor een community beginnen bij de keuze van een platform. In een netwerk van organisaties komt die vraag later. Een gedeelde plek voor gesprekken en documenten helpt pas als er iets te delen is en mensen elkaar willen vinden. Dan kan een communityplatform het werk van de groep lichter maken. Nieuwe deelnemers zien wat er al is opgebouwd, en de kennis blijft niet in de mailbox van één persoon hangen.

    Een community tussen organisaties ontstaat in kleine momenten: een gesprek waarin iemand toegeeft dat ze het antwoord niet weet, of een vraag om hulp die beantwoord wordt. Waar vraagt in jouw samenwerking iemand de ander nu al om hulp?

    Referenties

    Kallio, J. M., & Halverson, R. R. (2020). Designing for trust-building interactions in the initiation of a networked improvement community. Frontiers in Education, 4, 154. https://doi.org/10.3389/feduc.2019.00154

    Fasescan

    In welke fase zit jouw netwerk?

    Met tien vragen zie je waar jouw netwerk nu staat, welke valkuil bij die fase hoort en wat de volgende stap vraagt. Het duurt vijf minuten en je krijgt de uitslag direct te zien en ook per mail.

    Doe de fasescan

    Alleen de maandelijkse nieuwsbrief? .

    Wil je weten in welke fase jullie samenwerking zit? Doe de fasescan.