Alle blogs
    Levende netwerkenFriso Coumou

    Wat doet een communitymanager in een netwerk?

    Wat doet een communitymanager in een netwerk of samenwerkingsverband van meerdere organisaties? Over de taken en de grenzen van wie de relaties tussen deelnemers verzorgt.

    Vlak icoon van een dampend kopje in teal op een paarse achtergrond, als beeld voor het onzichtbare werk van de communitymanager die het netwerk gastvrij en warm houdt

    Wie op het woord communitymanager zoekt, vindt vooral vacatures en uitleg over merkcommunity's en sociale media. Daar draait de rol om volgers, bereik en een levendige pagina. In netwerken en samenwerkingsverbanden van meerdere organisaties bestaat dezelfde rol ook, alleen heeft hij daar meestal geen naam en geen budget. Iemand stuurt de uitnodigingen, kent de deelnemers, merkt wie afhaakt en weet wie bij welke vraag kan helpen. Vaak doet die persoon het ernaast, als trekker, coördinator of secretaris van een samenwerkingsverband.

    Wat doet een communitymanager in zo'n netwerk eigenlijk? En waar houdt de rol op?

    Wat is een communitymanager in een netwerk?

    Een communitymanager zorgt voor de relaties binnen een gemeenschap rond een gedeeld doel. In een netwerk rond een gedeelde opgave zijn dat mensen uit verschillende organisaties: een gemeente, een paar bedrijven, een bewonersgroep, een kennisinstelling. Denk aan een regionaal kennisnetwerk van bedrijven, onderwijs en overheid, een ketensamenwerking of een publiek-private samenwerking. De deelnemers hoeven niets van elkaar. Ze doen mee omdat ze denken samen meer te bereiken dan alleen. Dat maakt het werk anders dan in een organisatie of in een merkcommunity. Er is geen hiërarchie om op terug te vallen en geen product om omheen te bouwen.

    In mijn werk met netwerken omschrijf ik de kern van die rol als zorgen voor het veld. Met het veld bedoel ik het weefsel van relaties en vertrouwen waaruit alles voortkomt wat het netwerk voortbrengt. De agenda en de resultaten volgen daaruit. In de praktijk is dat heel concreet werk. Je hoort wat er onder de oppervlakte beweegt. Je ziet dat een relatie verslechtert voordat het een conflict wordt. Je merkt dat een groep haar bedoeling kwijt is en brengt die terug. Veel van dat werk gebeurt buiten de vergadering: in de pauze, of in het korte telefoontje waarin iemand zegt wat hij in de zaal niet durfde te zeggen.

    Op de pagina over communitymanagement beschrijf ik wat dat werk vraagt als een netwerk groeit. Hier gaat het over de persoon die het doet.

    Wat onderzoek laat zien: de naaf en het smeer

    Snorek en collega's (2022) onderzochten zo'n rol in de praktijk. Ze volgden het uMzimvubu Catchment Partnership in Zuid-Afrika, een vrijwillig samenwerkingsverband van overheden, natuurorganisaties, onderzoekers, bedrijven en lokale gemeenschapsorganisaties rond het herstel van een stroomgebied. Het netwerk heeft een secretariaat, gedragen door twee maatschappelijke organisaties, dat de kwartaalbijeenkomsten organiseert, de contacten onderhoudt en nieuwe partners wegwijs maakt. De onderzoekers analyseerden zeven jaar aan presentielijsten, interviewden 26 deelnemers en brachten in kaart wie met wie samenwerkt.

    Het secretariaat bleek de spil van het netwerk. Deelnemers beschreven het als de naaf die de spaken verbindt en het smeer dat alles in beweging houdt. Wie er werkt, wisselt voortdurend van rol. Een van hen vertelde dat ze soms degene is die thee zet en haar functie aanpast aan wat er die dag nodig is. Deelnemers waardeerden vooral dat het secretariaat een neutrale, gastvrije ruimte bood, waar ook organisaties die elkaar elders als concurrent zien met elkaar konden praten. De leiders lieten anderen hun werk presenteren en taken trekken. Daardoor zeiden sommige deelnemers dat er eigenlijk geen leider was, terwijl de netwerkanalyse liet zien dat het verbindende werk vooral bij het secretariaat lag.

    De onderzoekers noemen die stijl zorggericht leiderschap: aandachtig, informeel, respectvol, met oog voor hoe het met mensen gaat. Deelnemers vertelden dat ze er over hun stress konden praten met mensen die voor hetzelfde stonden. Het is één casus, in een context met een eigen geschiedenis van ongelijkheid, en het onderzoek meet geen resultaten voor het stroomgebied zelf. Maar het maakt zichtbaar wat in netwerken vaak onzichtbaar blijft: de kwaliteit van de relaties hangt sterk af van hoe de mensen in het midden hun werk doen.

    Taken van een communitymanager

    Wat doet een communitymanager dan, van week tot week? Het Interprovinciaal Overleg (2025) helpt de rol af te bakenen. Twee jaar lang organiseerde het leerkringen waarin provincies, ministeries en gemeenten samen leerden over gebiedsgericht werken. Bij de begeleiding van die leernetwerken onderscheidt het programmateam zes rollen. De netwerkbeheerder of communitymanager is er één van: die heeft oog voor de deelnemers, let op hun intrinsieke betrokkenheid, bespreekt wat zij nodig hebben om betrokken te blijven en houdt tussendoor het lijntje warm. Daarnaast staan onder meer een leercoach die de bijeenkomsten begeleidt, een strateeg die kansen in de omgeving ziet en een operationele ondersteuner die zalen en uitnodigingen regelt. Rollen kunnen in één persoon samenvallen, schrijven de auteurs, maar ze moeten wel allemaal aan boord zijn. Dat onderscheid laat zien waar de communitymanager zich op richt: de deelnemers en hun betrokkenheid.

    Het eerste is verbinden. Iemand worstelt met een vraag waar een ander al ervaring mee heeft, en jij weet van allebei. Een goede introductie levert vaak meer op dan een bijeenkomst.

    Het tweede is nieuwe mensen laten landen. Een netwerk dat groeit, verliest iets als nieuwkomers alleen een welkomstmail en een map met verslagen krijgen. Wat wel overdraagbaar is, is het verhaal: waarom dit netwerk bestaat, wat er al geleerd is, welke afspraken er zijn en waarom. De communitymanager is vaak degene die dat verhaal vertelt en ervoor zorgt dat het wordt doorverteld.

    Het derde is waarnemen hoe het met het netwerk gaat. Waar zit energie en waar stokt het? Stagnatie is bijna nooit toeval. Ze wijst op iets wat niet is gezegd of niet is erkend. Wie dat opmerkt en het voorzichtig benoemt, als waarneming en zonder oordeel, helpt het netwerk zichzelf te zien.

    En dan is er het geheugen. In het netwerk in Zuid-Afrika was kennisbeheer juist het zwakke punt: gegevens over begrazing en herstelwerk lagen verspreid bij verschillende organisaties, deels vastgelegd in subsidievoorwaarden. Dat leverde meer frustratie op dan de andere onderdelen van de samenwerking. Een gedeelde plek voor gesprekken en kennis, zoals een communityplatform, kan daar helpen. Zo'n platform geeft het werk van de communitymanager een vaste plek, zodat wat al is opgebouwd terug te vinden blijft.

    De grenzen van de rol

    Het onderzoek laat ook de keerzijde zien. De kracht van het secretariaat was tegelijk een zwakte. Sommige deelnemers vonden dat een paar organisaties de koers bepaalden. De lokale gemeenschapsorganisaties, om wie het netwerk eigenlijk draaide, stonden aan de rand. Ze kwamen minder vaak, onder meer omdat de reis naar de bijeenkomsten geld en tijd kostte, en hadden het gevoel dat hun verwachtingen niet werden waargemaakt. Wie alle verbindingen legt, wordt ook een flessenhals.

    De IPO-leerkringen kozen gaandeweg een andere opzet. Het idee dat elke provincie mee moest doen, lieten ze los. Een harde kern verdiepte, een tweede schil keek mee en leverde af en toe input, en de graadmeter werd of iemand energie had op het onderwerp en iets toevoegde. Zo hoeft niet iedereen dicht bij het midden te staan om erbij te horen.

    Daar zit volgens mij de belangrijkste grens van de rol. Een communitymanager die te veel doet, maakt het netwerk afhankelijk van zichzelf. Het netwerk loopt dan goed zolang hij er is, en valt stil zodra hij vertrekt. Het doel is een netwerk dat zichzelf draagt. Dat betekent taken overdragen en anderen zelf laten verbinden. In elk netwerk zijn er deelnemers die merken dat een stem wegvalt of zeggen wat anderen niet durven. De communitymanager helpt dat vermogen te ontwikkelen, en hoeft het niet alleen te dragen.

    Een tweede grens ligt bij de besluiten. De communitymanager brengt mensen samen en houdt de ruimte open, maar beslist niet voor het netwerk. Wie de richting bepaalt, wordt partij. In de rolverdeling van het IPO ligt het bewaken van de opzet en het beoogde resultaat dan ook bij een andere rol: de opdrachtnemer, die de verbinding met de opdrachtgever onderhoudt.

    Een rol die meebeweegt met het netwerk

    Wat een communitymanager doet, verandert met de fase van het netwerk. In een jonge initiatiefgroep draagt hij vaak de energie als anderen nog aarzelen. In een kernteam helpt hij de groep haar eigen afspraken te maken. Als het netwerk groeit, wordt hij meer de drager van de cultuur: degene die zorgt dat nieuwe mensen de geest meekrijgen van wat er is opgebouwd. En als het netwerk een platform wordt, met vaste spelregels en infrastructuur, bewaakt hij of die structuur het leven nog dient. In het groeimodel beschrijf ik die fasen uitgebreider.

    Door al die fasen heen beweegt de rol in dezelfde richting: van onmisbaar naar onzichtbaar. De beste begeleiders van netwerken die ik heb gekend, waren trots op netwerken die zonder hen verder konden. Dat is moeilijker dan het klinkt, want wie veel heeft opgebouwd, gaat zich ermee vereenzelvigen. Toch is het misschien de eerlijkste maat voor dit werk. Is het netwerk sterker geworden, of alleen afhankelijker van mij?

    Referenties

    Snorek, J. L., Loos, J. R., Cox, M., Shata, T., Bowman, A. Q., Kramer, J. C., Snodgrass, J., Iniguez, V., Finger-Higgens, R., & Krivak-Tetley, F. (2022). Care-based leadership in a core-periphery network: A South African case study in collaborative watershed governance. Ecology and Society, 27(4), 34. https://doi.org/10.5751/ES-13589-270434

    Interprovinciaal Overleg. (2025). Kennis oogsten in het landschap van leren: Twee jaar leren, delen en doen. De waardevolle lessen uit de IPO-leerkringen. https://gebiedsontwikkeling.nu/documents/744/IPO-magazine_Leerkringen_210x270mm_DEF-web.pdf

    Fasescan

    In welke fase zit jouw netwerk?

    Met tien vragen zie je waar jouw netwerk nu staat, welke valkuil bij die fase hoort en wat de volgende stap vraagt. Het duurt vijf minuten en je krijgt de uitslag direct te zien en ook per mail.

    Doe de fasescan

    Alleen de maandelijkse nieuwsbrief? .

    Wil je dat de verbindingen in jouw netwerk niet allemaal via één persoon lopen?