Alle werkvormen

    Werkvorm

    Actief luisteren: de vier niveaus van luisteren

    Ontdek op welk niveau jullie naar elkaar luisteren en oefen in duo's met luisteren vanuit de ander.

    Fase
    Initiatiefgroep, Netwerk
    Wat speelt er
    We praten langs elkaar heen
    Duur
    45 tot 60 minuten
    Groep
    4 tot 30 deelnemers
    Nodig
    Een vel of dia met de vier niveaus, pen en papier

    In een netwerk zitten mensen aan tafel die elk hun eigen organisatie meenemen. Iedereen heeft een achterban, een belang en een verhaal dat thuis goed valt. Dat hoor je terug in hoe er geluisterd wordt. Vaak luisteren we vooral naar wat we al wisten, en wachten we op het moment om ons eigen punt te maken. Een netwerk groeit pas als mensen elkaar echt gaan horen.

    Deze werkvorm maakt zichtbaar op welk niveau jullie naar elkaar luisteren, en laat iedereen in duo's ervaren hoe het is om vanuit de ander te luisteren. Hij is gebaseerd op de vier niveaus van luisteren uit Theory U van Otto Scharmer (2009).

    De vier niveaus van luisteren

    Het eerste niveau is downloaden. Je hoort wat je al dacht te weten en zoekt bevestiging. Een gesprek op dit niveau is beleefd en voorspelbaar. Iedereen zegt wat de ander verwacht, en er verandert niets.

    Het tweede niveau is feitelijk luisteren. Je let op wat nieuw is of afwijkt van wat je dacht. Hier komen verschillen op tafel, vaak in de vorm van een debat. Dat is waardevol, want alle standpunten worden zichtbaar. Tegelijk verdedigt iedereen vooral zijn eigen positie.

    Het derde niveau is empathisch luisteren. Je kijkt door de ogen van de ander en probeert te begrijpen waar diens standpunt vandaan komt. Je herkent dit niveau aan echte vragen: wat maakt dat jij hier anders naar kijkt? Je hebt nog steeds je eigen mening, alleen houd je hem even opzij.

    Het vierde niveau is generatief luisteren. Je luistert naar wat er tussen jullie kan ontstaan. In zo'n gesprek weet je na afloop niet meer precies van wie een idee kwam. Dit niveau laat zich niet afdwingen. Wel kun je er ruimte voor maken door eerst op het derde niveau te komen.

    Wanneer gebruik je deze werkvorm?

    In de initiatiefgroep, als een kleine groep mensen elkaar net heeft gevonden en wil ontdekken of ze dezelfde opgave zien. En in de netwerkfase, als er nieuwe deelnemers bijkomen en de gesprekken in het netwerkoverleg voorspelbaar worden. De werkvorm werkt ook goed als opening van een bijeenkomst waar spanning in de lucht hangt.

    Stappen

    1. Introductie (10 minuten). Leg de vier niveaus kort uit. Gebruik een voorbeeld uit jullie eigen netwerk: hoe klinkt een overleg op niveau één, en hoe zou hetzelfde overleg klinken op niveau drie?
    2. Eigen gesprek kiezen (5 minuten). Iedereen denkt in stilte aan een recent gesprek in het netwerk en schrijft op: op welk niveau luisterde ik vooral, en waaraan merkte ik dat?
    3. Luisteren in duo's (2 keer 8 minuten). De een vertelt over een vraag die hem of haar bezighoudt in het netwerk. De ander luistert op niveau drie: alleen echte vragen stellen, geen advies, geen eigen verhaal. Na acht minuten wisselen jullie.
    4. Nabespreken in het duo (5 minuten). Wat hoorde je toen je zo luisterde, dat je anders gemist had? Hoe was het voor de verteller om zo gehoord te worden?
    5. Plenair gesprek (10 tot 15 minuten). Op welk niveau voeren wij in dit netwerk meestal onze gesprekken? Wat houdt ons op niveau één of twee? Sluit af met één afspraak voor het volgende overleg, bijvoorbeeld een vaste ronde waarin iedereen eerst een echte vraag stelt voordat er gereageerd wordt.

    Tips en valkuilen

    Gebruik de niveaus als spiegel voor jezelf. Wie in de plenaire ronde hoort dat iemand anders "op niveau één zat", sluit zich af. Laat mensen daarom vooral over hun eigen luisteren praten.

    In een netwerk spreken mensen namens hun organisatie, en dat trekt gesprekken naar het tweede niveau. Dat hoort erbij, want een debat brengt de verschillen op tafel. Het gaat erom dat jullie samen kunnen schakelen naar het derde niveau zodra er iets op het spel staat.

    Bij een grote groep kun je stap 3 in trio's doen, met een derde persoon die alleen observeert en na afloop vertelt welke vragen het gesprek verder brachten.

    Variant: de vier niveaus van gespreksvoering

    Dezelfde indeling werkt ook voor gesprekken in een groep. Scharmer spreekt dan van downloaden, debat, dialoog en collectieve creativiteit. Wil je een overleg nabespreken, vraag dan: welk niveau overheerste vandaag, en wat zou ons helpen om de volgende keer een stap verder te komen?

    Referentie

    Scharmer, C. O. (2009). Theory U: Leading from the future as it emerges. Berrett-Koehler.

    Bron: Levels of Listening, Presencing Institute (Otto Scharmer), Nederlandse bewerking door OpgavePlatform, mede op basis van Voor de Oogst van Morgen (Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving en Commonland). Deze werkvorm valt onder de licentie CC BY-SA 4.0: je mag hem gebruiken en bewerken, ook commercieel, als je de bron noemt en je bewerking onder dezelfde licentie deelt.

    Past deze werkvorm bij jullie netwerk?

    Deze werkvorm helpt vooral in de fase Initiatiefgroep. Weet je niet in welke fase jullie netwerk zit? Met de fasescan zie je het in vijf minuten.

    Ook voor als: we praten langs elkaar heen

    Alle werkvormen

    Nieuwsbrief

    Nieuwe artikelen en werkvormen in je mailbox

    Eén keer per maand: de nieuwe artikelen over netwerken rond maatschappelijke opgaven en een werkvorm om direct mee aan de slag te gaan. Afmelden kan altijd.

    Je gegevens gebruik ik alleen voor de nieuwsbrief. Zie het privacybeleid.

    Houd je netwerk ook tussen bijeenkomsten verbonden

    Een werkvorm brengt het gesprek op gang. Met OpgavePlatform geef je de samenwerking een vaste plek: om kennis te delen, contact te houden en samen verder te werken.

    Ontdek welke volgende stap past bij jouw netwerk.

    Bekijk het communityplatform