Werkvorm
IJsbergmodel: kijken onder de oppervlakte van de opgave
Samen onderzoeken welke patronen, structuren en denkbeelden onder de zichtbare problemen liggen.
- Fase
- Initiatiefgroep, Kernteam, Netwerk
- Wat speelt er
- We willen de opgave scherp krijgen
- Duur
- 60 tot 90 minuten
- Groep
- 3 tot 6 deelnemers per groepje
- Nodig
- Een groot vel met een ijsberg in vier lagen, post-its, stiften
Wat je ziet van een maatschappelijke opgave, is het topje van de ijsberg. Een stijgend aantal schulden, lege bankjes in het park, een buurt waar mensen langs elkaar heen leven. Die gebeurtenissen worden veroorzaakt door wat eronder ligt. Patronen die zich herhalen, structuren die ze in stand houden, en denkbeelden die we zo vanzelfsprekend vinden dat we ze niet meer zien.
Het ijsbergmodel helpt een netwerk om samen onder de oppervlakte te kijken. Het Presencing Institute gebruikt het om te laten zien dat echte verandering vraagt om aandacht voor de diepere lagen.
De vier lagen van de ijsberg
Bovenaan staan de gebeurtenissen: wat zie je gebeuren? Daaronder de patronen: wat gebeurt er steeds opnieuw? Dan de structuren: welke regels, geldstromen, verdelingen van taken en gewoonten houden die patronen in stand? En onderaan de denkbeelden: welke overtuigingen en aannames liggen eronder, bij inwoners, professionals en bestuurders?
Wanneer gebruik je deze werkvorm?
Wanneer het netwerk de opgave scherp wil krijgen en voorbij de symptomen wil kijken. Ook wanneer eerdere oplossingen niet werkten en de groep wil begrijpen waarom.
Stappen
- Teken de ijsberg (5 minuten). Teken een ijsberg met een waterlijn en vier lagen.
- Gebeurtenissen (10 minuten). Schrijf op post-its wat jullie zien gebeuren rond de opgave. Plak ze bovenaan.
- Patronen (15 minuten). Welke trends en herhalingen zie je? Wat gebeurt er al jaren?
- Structuren (15 minuten). Wat houdt deze patronen in stand? Denk aan wetten, financiering, werkprocessen, de manier waarop organisaties zijn ingericht.
- Denkbeelden (15 minuten). Welke overtuigingen zitten hieronder? Wees eerlijk, ook over de denkbeelden in jullie eigen organisaties.
- Zoek de hefboom (15 minuten). Op welke laag kan dit netwerk iets veranderen? Wat zou een eerste stap zijn?
Tips en valkuilen
De laag van de denkbeelden is het moeilijkst. Help de groep met vragen als: "Wat moet je geloven om dit normaal te vinden?"
Gebruik de ijsberg in een gemengde groep. Een inwoner ziet andere structuren dan een beleidsmaker, en dat verschil is waardevol.
Verwacht geen oplossing op de onderste laag in één sessie. De winst van deze sessie is dat jullie samen hetzelfde systeem zien.
Bron: Iceberg Model Diagnostic, Presencing Institute (u-school for Transformation), bewerkt door OpgavePlatform. Deze werkvorm valt onder de licentie CC BY-SA 4.0: je mag hem gebruiken en bewerken, ook commercieel, als je de bron noemt en je bewerking onder dezelfde licentie deelt.
Past deze werkvorm bij jullie netwerk?
Deze werkvorm helpt vooral in de fase Initiatiefgroep. Weet je niet in welke fase jullie netwerk zit? Met de fasescan zie je het in vijf minuten.